Хезмәт белән чыныккан

Миниса апа кебек кешеләр турында сөйләгәндә, күңелләр тула. Үзенең гомер юлын искә алып, ул күз яшьләрен тыя алмады.

Миниса Карамышеваның кече Ватаны - Каранай авылы. Аның әнисе, Гайникамал, Баем авылыннан була. Аңа дүрт яшь тулгач, ул ятим кала һәм туганнары тәрбиясендә үсә. Гайникамалның тормышы катлаулы була: Мортаза егете белән беренче никахы фаҗига белән тәмамлана - ире вафат була, һәм яшь тол хатын туганнары янына кызы Миниямалны күтәреп кайта.

Соңрак язмыш аны Барый исемле Каранай егете белән очраштыра. Ул тол калып, балаларын ялгызы тәрбияләгән була. Аларның уртак йортына аларның берсе - Сәетгәрәй улы гына кергән. Нәкъ менә шушы гаилә парының уртак баласы булып Миниса дөньяга килә.

Сугыш аларның тормышына да кагылмый калмый - әтиләрен фронтка алалар. Миниса аны хәтерләми, ләкин апасы Миниямалның сөйләгәннәреннән китәр алдыннан әтисенең кечкенә Миниса яткан бишек янына килеп, аны кулына алып, саубуллашуын белә. Гүя ул бөтенләйгә китүен сизгән. Шул көннән аларның тормышларына кара күләгә килеп керә. Алар авырлыкларга, чарасызлыкка һәм ятимлеккә дучар була. Әниләре, балалары белән ялгызы калгач, Яңа Калкаш авылындагы туганнарына күчәргә мәҗбүр була. Ни өчен ул үзенең бер ягында ике тәрәзәле, икенче ягында бер тәрәзәле Каранайдагы йортын калдырып китүе хәтта Минисаның үзе өчен дә сер булып калган. Бәлки, өметсезлек һәм мохтаҗлык аны туганнары янында исән калуга ниндидер өмет белән илткәндер.

Алар бригадир булган икетуган абыйларында яшиләр. Ул вафат булгач, гаиләгә ат абзарындагы кечкенә генә бер бүлмәгә күчәргә туры килә. Ә аннары торак өчен бөтенләй яраксыз ашлык склады йортында яшиләр. Нәкъ менә шуннан Миниса беренче класска укырга бара.

Аның бөтен гомере хезмәттә үтә. Ул салкынның һәм акылдан яздыра торган ачлыкның нәрсә икәнен белә. Ул авыр хезмәт белән эшләп тапкан бер телем икмәкнең кадерен белә. Икетуган апасы янына күчкәч, Миниса, гаиләсенә ничек тә булса ярдәм итәргә тырышып, аның балаларын карый.

Апасы Миниямалны баласыз туганнарына бирәләр. Ул көн саен Гайникамалга килеп, баланы бирүен сорый, аның ире фронтка киткән, ә үзенә агач хәзерләү эшенә барырга кушалар. Бу язмыштан котылу өчен ул кыз баланы тәрбиягә ала. Шулай итеп туганнарны аералар. Миниямал Сарайса авылында барлыкта үскән. Апа-сеңел арасында элемтә өзелмәгән - алар гомер буе аралашканнар.

Шулай да вакытлар узу белән өйле булалар - Миниямал апасының ире Зәбир Бүләков ярдәм итә, башка туганнары да кушыла. Өй сәмәннән була: стеналары салына, ә түбәсен ябарга бер нәрсә дә булмый. Әнисе фермадан түбә өчен сарыклар ашап бетермәгән саламны ташый. Түбә ябалар, ә идән һәм түшәм һаман да булмый - такталарны кыенлык белән генә табалар. Шулай да бик авырлык белән җайлап алар үз йортларын булдыра.

Яшь Миниса хезмәтнең нәрсә икәнен иртә төшенә. Уналты яше дә тулмаган кызныл Владимир өлкәсенә, Гусь-Хрустальный шәһәренә торф чыгаруга җибәрәләр. Үз төркемендә ул иң кечкенәсе була. Көн дәлек ризык ипи, бераз май һәм кайнаган су. Ләкин шушы кырыс шартларда да ул әнисе турында хәстәрли: эшләп тапкан акчасына әнисе өчен постау шәл, бер күлмәклек тукыма сатып ала, ә калганына үзе киенә. 1958 елда кайта һәм шунда ук фермага эшкә китә.

- Әтиләре булган дус кызларым кунакка, утырмаларга йөрделәр, ә мин, ятим кыз, фермада эшләп кала идем, - дип ачынып искә ала Миниса Барый кызы. - Язын тракторда тагылмачы булып эшләдем, чәчү чорында чәчкечтә эшләдем.

1961 елда Миниса Мөхәммәтҗанга кияүгә чыга. Җиде ел кайнанасы белән бергә яшәгәннәр, ә аннары үз йортларын булдырганнар. Яхшы, тату яшәгәннәр. Балалары Сәрия, Суфиян, Зинфира һәм игезәкләр Филүс белән Дилүсне тәрбияләп үстергәннәр.

- Эш мине куркытмады, - ди ул. - Кая кушсалар, шунда бара идем. Чөгендер утадым, балалар бакчасында пешекче, ревизор, склад мөдире булып эшләдем.

Шул ук вакытта үзешчән сәнгатькә дә вакыт таба - Миниса Барый кызы бик матур җырлый, спектакльләрдә дә уйный.

Әмма аның тормышында иң авыры - көтү. Улы Дилүс Чечняга хезмәткә эләгеп, өч ай элемтәгә чыкмаганда, әнисенең йөрәге ничек чыдагандыр. Аллага шөкер, улы исән-сау әйләнеп кайта. Ләкин бүген дә, чәчләренә чал керсә дә, сынаулар дәвам итә. Улы Суфиян махсус хәрби операциягә китә. Өченче ел инде аңардан хәбәр юк. Әнисе догалар укый һәм һаман да көтә…

Дилүснең улы Тимур махсус хәрби операциядә яраланып кайта, күзләренә операция кичерә. Миниса әби үзенең догаларында Аллаһтан оныгын савыктыруын сорый. Ул һәрвакыт догада.

Моннан ун ел элек Миниса Барый кызы мәдрәсәдә укыган. Район үзәгенә юлаучы машиналарга утырып барган, тырышып укыган. Хәзер ул сүрәләр укый, аны Коръән ашларына чакыралар, хөрмәт итәләр һәм олылыйлар. Ул - балалары һәм авылдашлары өчен ныклык, ышаныч һәм игелек үрнәге.

Җиде ел элек Миниса Барый кызының ире вафат булган. Хәзер ул ялгыз яши, әмма балалары һәрвакыт янәшәсендә. Ул инде ике кышны шәһәрдә кышлаган, ләкин һәр яз саен яңадан - Яңа Калкашка, үз җиренә, үз йортына, тамырларына кайта. Аның урыны, тормышы шунда.

- Сез миңа һәрвакыт авыр булды дип уйламагыз, әлбәттә, юк, - ди ул, һәм аның күзләрендә җылы очкын кабына. - Бик бәхетле мизгелләр дә булды. Өй балалар тавышы белән тулы чакта. Кич белән барысы бергә зур өстәл янына җыелганда. Туйлар үткәргәндә, оныкларыбыз тууына шатланганда. Тормыш югалтулардан гына түгел, шатлыклардан да тора.

Бүген аның тугыз оныгы һәм ике оныкчыгы бар.

Ул ятимлек, авыр хезмәттә яшәп, улларын һәм оныгын көтү сагышын кичерсә дә, сынмаган, сыгылмаган. Аның догасы - ул сүзләр генә түгел, күңел халәте һәм матур киләчәккә өмет. Без аңа сәламәтлек һәм иминлек телибез. Аның иманы һәм мәхәббәте якыннарын әле күп еллар җылытсын.

Фаягөл ЙОСЫПОВА.

Рөстәм ЯГЪФӘРОВ фотосы.